Gedragsregels en vertrouwenspersonen beteugelen machtsmisbruik

Blog van Annelies van der Velden, werkzaam als arbeids- en organisatiedeskundige bij GIMD, onderdeel van het Zorg van de Zaak Netwerk.

Machtsmisbruik, pesten en intimidatie zijn de grootste bedreigingen voor gezonde organisaties. Waar normaal gedrag onder druk staat, is het belangrijk om de organisatiecultuur te versterken met gedragsregels en vertrouwenspersonen.

In het najaar duiken de eerste verhalen weer op over uit de hand gelopen ontgroeningsrituelen van studentenverenigingen. De ludieke grappen en grollen ten koste van feuten maken steeds vaker plaats voor mishandeling, vernedering en machtsmisbruik. Officieren van justitie klagen studenten aan en ook in studentenverenigingen wordt nu alarm geslagen over (seksuele) intimidatie, machtsmisbruik, pesten en uitsluiting.

Machtsmisbruik

Deze ontwikkeling laat zien dat machtsmisbruik in organisaties niet pas begint op de werkvloer, maar zijn wortels al vindt tijdens de studententijd. Sociaal wangedrag tegenover mensen in een afhankelijke positie is al duidelijk zichtbaar bij deze jongeren. Vooral als zij het ouderlijk huis uit gaan, gaan de remmen los en  nemen de risico’s toe. Jonge mensen zijn bij uitstek vatbaar voor indrukken, ook de negatieve. Levenservaringen uit deze periode zijn nog sterk vormend. Die leggen een basis en die raak je later niet gemakkelijk meer kwijt.

In hoeverre dit invloed heeft op het latere gedrag op de werkvloer is onbekend. Onderzoek naar dit soort verbanden staat in de kinderschoenen. Toch kunnen werkgevers er vanuit gaan dat de neiging tot machtmisbruik aanwezig is bij werknemers en leidinggevenden, ook al is dat bij selectieprocedures nog zo onzichtbaar. Werkgevers kunnen er dan ook niet op vertrouwen dat constructief sociaal gedrag een vanzelfsprekendheid is in hun organisatie. De neiging om zwakkeren aan te pakken kan schuilen in ieder mens. Vooral als mensen eerder geoorloofd machtsmisbruik en intimidatie hebben toegepast, is de kans op herhaling groot.

Waarborgen voor veiligheid

Werkgevers kunnen hier onmogelijk op gaan letten bij de werving van personeel. Wel kunnen ze ervoor zorgen dat er voldoende waarborgen zijn voor veiligheid op de werkvloer. Niet alleen door het aanstellen van vertrouwenspersonen, maar ook door het instellen van gedragscodes en het toezien op het naleven daarvan.

Dit soort maatregelen wordt nogal eens gezien als overbodig en zelfs betuttelend. Ten onrechte, het zijn maatregelen ter preventie van gezondheid en productiviteit. TNO heeft becijferd dat pesten op het werk jaarlijks vier miljoen verzuimdagen veroorzaakt. De financiële schade voor werkgevers bedraagt 900 miljoen euro per jaar aan loondoorbetaling. Los van de directe schade voor de onderneming is de werkgever wettelijk verplicht om bescherming te bieden tegen agressie. De Arbowet en het Arbobesluit schrijven een veilige werkomgeving voor. Het veronachtzamen hiervan kan leiden tot boetes.

Terecht heeft een ondernemer vooral aandacht voor de gezondheid van het bedrijf. Maar een onderneming is alleen gezond als ook medewerkers veilig en gezond kunnen werken.

Regelgeving en gedragsregels horen daar bij. Ze beschermen zowel de ondernemer als de medewerkers voor gevolgen van machtsmisbruik op de werkvloer. Zo helpen ze de werkgever om de organisatiecultuur gezond te houden.