Stressbestendig én -behendig worden
Aflevering 2: Stressbestendig én -behendig worden
In deze aflevering van Stress verschuiven we de aandacht van stressbestendig zijn naar stressbehendig worden. Want hoe leer je omgaan met stressvolle situaties? Hoe ontwikkel je veerkracht en aanpassingsvermogen? En wat kunnen organisaties doen om medewerkers hierin te ondersteunen? Presentator Niels Guns gaat hierover in gesprek met Mark Tigchelaar, psycholoog en auteur van onder andere Focus AAN/UIT, en Marjolijn Punt, expert veerkracht bij Zorg van de Zaak.
Van stressbestendig naar stressbehendig
Stressbestendig zijn klinkt alsof je stress vooral moet kunnen weerstaan. Maar in deze aflevering gaat het juist over stressbehendigheid: leren bewegen met stress, herkennen wat er gebeurt en ontdekken wat je nodig hebt om effectief te reageren.
Veerkracht speelt daarin een belangrijke rol. Volgens Marjolijn Punt is veerkracht geen vaste eigenschap die je wel of niet hebt. Het is een dynamisch proces waarin je leert van lastige situaties. Elke keer dat je stress ervaart, kun je nieuwe inzichten opdoen en sterker worden, mits er ruimte is voor herstel, reflectie en steun.
Afleiding heeft direct invloed op je stresssysteem. Mark Tigchelaar legt uit dat er bij een onderbreking, zoals een appje of melding, cortisol vrijkomt. Dat maakt je alert. Tegelijkertijd kan dopamine ervoor zorgen dat zo’n prikkel prettig of spannend voelt, waardoor een berichtje onschuldig lijkt, terwijl het je lichaam en brein wel belast. Ook ontstaat er aandachtresidu: een deel van je aandacht blijft hangen bij waar je net mee bezig was. Daardoor kost het meer energie om terug te keren naar je oorspronkelijke taak. Echt herstel vraagt daarom om prikkelarme momenten, zoals wandelen zonder telefoon, even niets doen of eenvoudige huishoudelijke taken. Ook organisaties spelen hierin een rol. Zij kunnen veerkracht versterken door herstelmomenten mogelijk te maken, duidelijke afspraken te maken over bereikbaarheid en medewerkers te beschermen tegen voortdurende onderbrekingen via mail, telefoon, WhatsApp of chat.
Of luister via Spotify:
Belangrijkste inzichten
- Herken je stressreactie. Merk op wanneer je aandacht wordt getrokken door prikkels, zorgen of onderbrekingen.
- Leeg je hoofd. Schrijf taken, gedachten of emoties op, zodat ze minder in je hoofd blijven rondgaan.
- Maak ruimte voor saaie pauzes. Niet elke pauze hoeft leuk of stimulerend te zijn. Juist prikkelarme momenten helpen je brein herstellen.
- Zoek bewust kleine uitdagingen op. Door gecontroleerd ongemak te ervaren, kun je leren hoe je reageert in lastige situaties.
- Bespreek stress in teams. Kijk samen wat er gebeurt, wat eerder werkte en welke steun nodig is.
- Maak afspraken over bereikbaarheid. Minder onderbrekingen zorgen voor meer focus en minder mentale belasting.
Over de podcast
Stress wordt vaak gezien als de vijand van onze gezondheid, maar het is tijd voor een nieuwe benadering. Stress op zichzelf is niet schadelijk; het biedt energie om uitdagingen aan te gaan en motiveert tot leren en groeien. Het is onze houding tegenover stress die de impact op onze gezondheid bepaalt. Het wordt een probleem als we te laat reageren. Begrip van de evolutionaire, neurologische, maatschappelijke en culturele aspecten van stress is cruciaal.
Laten we stress niet als vijand blijven zien, maar er meer leren omgaan. Het gaat niet meer om stressbestendig zijn, maar stressbehendig.
